जेव्हा आपण एखादी नवीन जमीन विकत घेतो, किंवा वारसा हक्काने जमिनीवर आपले नाव लागते, तेव्हा सातबारा उताऱ्यावर आपले नाव येण्यापूर्वीची सर्वात महत्त्वाची पायरी म्हणजे ‘फेरफार’ (FerFar,Mutation). अनेकांना आपला फेरफार मंजूर झाला की नाही, हे पाहण्यासाठी अजूनही तलाठी कार्यालयात चकरा माराव्या लागतात.
पण आता २०२६ च्या नवीन डिजिटल प्रणालीनुसार, तुमचा फेरफार मंजूर झाला आहे की नाही हे पाहणे आणि तो ऑनलाईन डाऊनलोड करणे अतिशय सोपे झाले आहे.
या लेखात आपण फेरफार उतारा म्हणजे काय, आणि तो तुमच्या मोबाईलवर पीडीएफ (PDF) मध्ये कसा सेव्ह करायचा, याची अगदी सोपी आणि अद्ययावत पद्धत पाहणार आहोत.
फेरफार उतारा (गाव नमुना नंबर ६) म्हणजे काय?
महसूल विभागाच्या भाषेत फेरफार उताऱ्याला ‘गाव नमुना नंबर ६’ (Gav Namuna 6) असे म्हणतात. सातबारा उताऱ्यावर जेव्हा कोणताही नवीन बदल करायचा असतो (उदा. खरेदी-विक्री, वारस नोंद, बँकेचा बोजा चढवणे किंवा उतरवणे), तेव्हा तो बदल थेट सातबारावर होत नाही.
- सर्वात आधी तलाठी कार्यालयात या बदलाची एक प्राथमिक नोंद केली जाते, त्याला आपण ‘फेरफार नोंद’ म्हणतो.
- या नोंदीवर कोणाचीही हरकत नसल्यास, १५ ते ३० दिवसांनंतर मंडळ अधिकारी (Circle Officer) त्याला मंजुरी देतात.
- हा फेरफार एकदा मंजूर (Certify) झाला, की त्यानंतरच तुमचा तो नवीन बदल (उदा. नवीन मालकाचे नाव) सातबारा उताऱ्यावर अधिकृतपणे झळकतो.
‘आपली चावडी’ वरून फेरफारची स्थिती (Status) कशी तपासावी?
तुमचा नवीन फेरफार सध्या कोणत्या अधिकाऱ्याकडे प्रलंबित (Pending) आहे की मंजूर झाला आहे, हे पाहण्यासाठी शासनाने ‘आपली चावडी’ पोर्टल सुरू केले आहे.
स्टेप १: तुमच्या मोबाईल ब्राउझरमध्ये digitalsatbara.mahabhumi.gov.in/aaplichawdi ही वेबसाईट ओपन करा.
स्टेप २: वेबसाईटवर गेल्यावर तुमचा जिल्हा, तालुका आणि गाव निवडा.
स्टेप ३: त्यानंतर ‘सातबारा (फेरफार)’ या पर्यायावर क्लिक करा.
स्टेप ४: तिथे तुम्हाला गावातील नुकत्याच झालेल्या सर्व फेरफारांची यादी दिसेल. त्यात तुमचा फेरफार नंबर निवडून तुम्ही त्याची सध्याची स्थिती (Status) अगदी मोफत पाहू शकता.
स्टेप ५: सातबारा फेरफार ची सध्याची स्थिती पाहण्यासाठी पहा येथे क्लिक करा.
डिजिटल स्वाक्षरीचा फेरफार उतारा कसा डाऊनलोड करावा?
बँकेच्या कामासाठी किंवा कायदेशीर पुराव्यासाठी तुम्हाला डिजिटल सहीचा फेरफार उतारा (Digitally Signed Ferfar) लागतो. तो डाऊनलोड करण्याची पद्धत खालीलप्रमाणे आहे:
- सर्वात आधी digitalsatbara.mahabhumi.gov.in या पोर्टलवर जाऊन तुमचे युजरनेम व पासवर्ड टाकून लॉगिन करा.
- लॉगिन केल्यावर मुख्य मेनूमध्ये ‘e-Ferfar’ (ई-फेरफार) / Gav Namuna 6 हा पर्याय निवडा.
- त्यानंतर तुमचा जिल्हा, तालुका, आणि गाव अचूक सिलेक्ट करा.
- तुमचा जो काही फेरफार क्रमांक असेल (उदा. १२३४), तो तिथे टाईप करा आणि ‘शोधा’ वर क्लिक करा.
- खात्यात १५ रुपये बॅलन्स असल्याची खात्री करा आणि ‘Download’ बटनावर क्लिक करा. तुमचा डिजिटल सहीचा फेरफार उतारा लगेच मोबाईलमध्ये डाऊनलोड होईल.
हा डाऊनलोड केलेला डिजिटल फेरफार संपूर्ण महाराष्ट्रात सर्व सरकारी आणि कायदेशीर कामांसाठी पूर्णपणे ग्राह्य धरला जातो.
सातबारा उताऱ्यावर होणारे फेरफाराचे मुख्य प्रकार: फेरफार म्हणजे केवळ खरेदी-विक्री नव्हे, तर जमिनीच्या संदर्भात होणारे अनेक महत्त्वाचे बदल फेरफाराद्वारेच नोंदवले जातात. त्याचे काही प्रमुख प्रकार खालीलप्रमाणे आहेत:
- वारस नोंद फेरफार: जमिनीच्या मूळ मालकाचे निधन झाल्यानंतर, त्यांच्या कायदेशीर वारसांची (मुलगा, मुलगी, पत्नी) नावे सातबारावर लावण्यासाठी हा फेरफार केला जातो. यासाठी मृत्यूचा दाखला आणि वारस प्रमाणपत्र आवश्यक असते.
- खरेदी-विक्री (हस्तांतरण) फेरफार: जेव्हा तुम्ही एखादी जमीन किंवा प्लॉट विकत घेता आणि दुय्यम निबंधक कार्यालयात (Sub-Registrar Office) त्याची नोंदणी (Registry) करता, तेव्हा त्याची माहिती आपोआप तलाठी कार्यालयात जाते आणि हा खरेदीचा फेरफार पडतो.
- बोजा चढवणे किंवा उतरवणे (कर्ज): शेतीवर पीक कर्ज किंवा ट्रॅक्टर घेण्यासाठी बँकेकडून कर्ज घेतल्यास, सातबारावर बँकेचा ‘बोजा’ चढवला जातो. कर्ज पूर्ण फेडल्यानंतर हा बोजा कमी करण्यासाठी पुन्हा एक नवीन फेरफार मंजूर करावा लागतो.
- वाटप पत्र (बटवारा): एकाच कुटुंबातील सदस्यांमध्ये जमिनीची अधिकृत वाटणी झाल्यास, प्रत्येकाचे स्वतंत्र क्षेत्र दर्शवण्यासाठी फेरफार केला जातो.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
१. जमिनीचे खूप जुने फेरफार (उदा. १९५० ते १९९० सालातले) ऑनलाईन कसे काढावेत?
जर तुम्हाला तुमच्या जमिनीचा जुना इतिहास किंवा जुने फेरफार पाहायचे असतील, तर तुम्हाला शासनाच्या ‘ई-अभिलेख’ (aapleabhilekh.mahabhumi.gov.in) या वेबसाईटवर जावे लागेल. तिथे तुम्ही मोफत खाते तयार करून तुमच्या गावातील जुने स्कॅन केलेले फेरफार शोधू शकता.
२. माझा फेरफार नंबर (Mutation Number) मला कसा मिळेल?
जर तुमच्याकडे तुमच्या जमिनीचा नवीन किंवा जुना सातबारा उतारा असेल, तर त्यावर उजव्या बाजूला कंसामध्ये काही आकडे लिहिलेले असतात (उदा. [६४५], [१२०३]). हे आकडे म्हणजेच तुमचा फेरफार नंबर असतो.
३. ऑनलाईन काढलेला डिजिटल फेरफार तलाठ्याकडून प्रमाणित (Attest) करावा लागतो का?
अजिबात नाही. डिजिटल फेरफारावर QR कोड आणि राज्य शासनाच्या अधिकाऱ्याची डिजिटल स्वाक्षरी असते. त्यामुळे त्यावर कोणत्याही तलाठी किंवा सरकारी अधिकाऱ्याचा शिक्का मारून घेण्याची गरज नसते.
तुमचा फेरफार मंजूर होण्यात काही अडचण येत आहे का? किंवा जुने फेरफार शोधताना काही एरर (Error) येत असेल, तर तुमचा प्रश्न खाली कंमेंट बॉक्समध्ये नक्की विचारा, मी तुम्हाला योग्य तो मार्ग सुचवेन. ही महत्त्वपूर्ण माहिती तुमच्या ओळखीतल्या इतर शेतकरी बांधवांना आणि मित्रांना नक्की शेअर करा!